ISO 22000: “TẤM HỘ CHIẾU” ĐƯA THỰC PHẨM VÀO CHUỖI CUNG ỨNG LỚN?

Để đưa một sản phẩm thực phẩm vào hệ thống siêu thị, chuỗi nhà hàng, nhà máy chế biến hoặc thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm ngon và mức giá cạnh tranh. Khách hàng ngày càng quan tâm đến một câu hỏi quan trọng hơn: Doanh nghiệp kiểm soát an toàn thực phẩm bằng cách nào? Trong bối cảnh đó, chứng nhận ISO 22000 thường được ví như một “tấm hộ chiếu” giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực quản lý an toàn thực phẩm và tạo nền tảng để tiếp cận các chuỗi cung ứng có yêu cầu cao.

Tuy nhiên, ISO 22000 có thực sự bảo đảm doanh nghiệp chắc chắn được lựa chọn làm nhà cung cấp? Giá trị thực tế của chứng nhận này nằm ở đâu?

ISO 22000 là gì?

Tiêu chuẩn ISO 22000 là tiêu chuẩn quốc tế quy định các yêu cầu đối với hệ thống quản lý an toàn thực phẩm – Food Safety Management System (FSMS). Tiêu chuẩn có thể được áp dụng cho các tổ chức thuộc mọi quy mô và ở bất kỳ vị trí nào trong chuỗi thực phẩm.

Đối tượng áp dụng không chỉ giới hạn ở doanh nghiệp sản xuất hoặc chế biến thực phẩm mà còn có thể bao gồm:

+ Doanh nghiệp sản xuất nguyên liệu và phụ gia;

+ Cơ sở chế biến thực phẩm, đồ uống;

+ Đơn vị cung cấp suất ăn và dịch vụ ăn uống;

+ Doanh nghiệp bảo quản, kho vận và phân phối;

+ Cơ sở sản xuất bao bì tiếp xúc với thực phẩm;

+ Nhà cung cấp thiết bị, hóa chất vệ sinh và dịch vụ liên quan;

+ Các tổ chức khác tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào chuỗi thực phẩm.

Phiên bản đang được sử dụng là ISO 22000:2018, kết hợp tư duy quản lý hệ thống, truyền thông trong chuỗi thực phẩm, các chương trình tiên quyết và nguyên tắc HACCP. Tiêu chuẩn cũng đã được bổ sung Amendment 1:2024 về biến đổi khí hậu, yêu cầu tổ chức xem xét liệu biến đổi khí hậu có phải là vấn đề liên quan đến bối cảnh của hệ thống hay không.

ISO 22000:2018: Tấm hộ chiếu đưa thực phẩm vào chuỗi cung ứng lớn

Vì sao ISO 22000 được ví như “tấm hộ chiếu”?

Khi lựa chọn nhà cung cấp, các doanh nghiệp lớn thường không chỉ kiểm tra sản phẩm cuối cùng. Họ còn xem xét cách nhà cung cấp nhận diện mối nguy, kiểm soát quá trình, truy xuất nguồn gốc và xử lý sự cố.

Một doanh nghiệp thiếu hệ thống quản lý rõ ràng có thể gặp khó khăn khi phải chứng minh rằng các rủi ro an toàn thực phẩm đã được kiểm soát một cách nhất quán.

Chứng nhận ISO 22000 do tổ chức chứng nhận độc lập cấp có thể cung cấp bằng chứng rằng doanh nghiệp đã xây dựng và duy trì một hệ thống đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn. Nhờ đó, doanh nghiệp có thêm cơ sở để:

- Tham gia quá trình đánh giá và lựa chọn nhà cung cấp;

- Đáp ứng yêu cầu từ khách hàng doanh nghiệp;

- Mở rộng vào hệ thống bán lẻ và chuỗi phân phối;

- Tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về an toàn thực phẩm;

- Tăng mức độ tin cậy trong giao dịch thương mại;

- Giảm số lần đánh giá riêng lẻ từ từng khách hàng.

Dù vậy, cần hiểu chính xác rằng chứng nhận ISO 22000 không tự động bảo đảm sản phẩm sẽ được chấp nhận vào mọi hệ thống phân phối. Mỗi khách hàng và thị trường có thể đặt ra thêm yêu cầu về sản phẩm, pháp luật, kiểm nghiệm, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc hoặc các chương trình chứng nhận khác.

Vì vậy, “tấm hộ chiếu” ở đây nên được hiểu là nền tảng chứng minh năng lực quản lý, không phải một tấm vé bảo đảm doanh nghiệp chắc chắn vượt qua mọi điều kiện thương mại.

ISO 22000 giúp doanh nghiệp chứng minh điều gì?

1. Mối nguy an toàn thực phẩm được kiểm soát có hệ thống

Doanh nghiệp phải nhận diện và đánh giá các mối nguy có khả năng xuất hiện trong nguyên liệu, quá trình sản xuất, bảo quản và phân phối.

Các mối nguy thường bao gồm:

+ Mối nguy sinh học như vi khuẩn, virus và ký sinh trùng.

+ Mối nguy hóa học như dư lượng hóa chất, chất tẩy rửa hoặc chất gây dị ứng.

+ Mối nguy vật lý như kim loại, thủy tinh hoặc dị vật.

+ Các mối nguy khác liên quan đến sản phẩm, công nghệ và điều kiện sản xuất.

Từ kết quả phân tích, doanh nghiệp thiết lập các biện pháp kiểm soát phù hợp thông qua chương trình tiên quyết – PRP, chương trình tiên quyết vận hành – OPRP hoặc điểm kiểm soát tới hạn – CCP.

2. Trách nhiệm được phân công rõ ràng

An toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của bộ phận QA/QC. ISO 22000 yêu cầu sự tham gia của lãnh đạo, nhóm an toàn thực phẩm, bộ phận mua hàng, sản xuất, kho vận, bảo trì và các vị trí liên quan.

Khi trách nhiệm được xác định rõ, doanh nghiệp có thể hạn chế tình trạng quy trình được ban hành nhưng không có người chịu trách nhiệm theo dõi và thực hiện.

3. Hồ sơ và dữ liệu có khả năng truy xuất

Trong chuỗi cung ứng hiện đại, doanh nghiệp cần xác định được:

1. Nguyên liệu được mua từ nhà cung cấp nào;

2. Nguyên liệu được sử dụng cho lô sản phẩm nào;

3. Các điều kiện sản xuất và kiểm soát của từng lô;

4. Sản phẩm đã được giao cho khách hàng nào;

5. Phạm vi sản phẩm cần xử lý khi xảy ra sự cố.

Khả năng truy xuất nhanh và chính xác giúp doanh nghiệp khoanh vùng rủi ro, hạn chế phạm vi thu hồi và giảm thiệt hại khi phát sinh vấn đề.

4. Doanh nghiệp có khả năng ứng phó với sự cố

Một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiệu quả không thể chỉ hoạt động trong điều kiện bình thường. Doanh nghiệp còn phải chuẩn bị cho các tình huống như:

 Phát hiện sản phẩm không an toàn;

 Mất điện hoặc gián đoạn chuỗi lạnh;

 Nguồn nước không bảo đảm;

 Nguyên liệu không phù hợp;

 Thiên tai hoặc sự cố môi trường;

 Khiếu nại nghiêm trọng từ khách hàng;

 Yêu cầu thu hồi sản phẩm.

Thông qua kế hoạch ứng phó, diễn tập truy xuất và thu hồi thử nghiệm, doanh nghiệp có thể đánh giá khả năng phản ứng trước khi sự cố thực sự xảy ra.

Giá trị của chứng nhận ISO 22000 trong xu hướng hiện nay

1. Truy xuất nguồn gốc đang chuyển sang dữ liệu số

Các chuỗi cung ứng lớn ngày càng yêu cầu thông tin về mã lô, nhà cung cấp, quá trình sản xuất và phân phối phải được truy xuất nhanh chóng. QR code, hệ thống ERP, cảm biến nhiệt độ và nền tảng quản lý dữ liệu đang dần thay thế hồ sơ rời rạc.

ISO 22000 không bắt buộc doanh nghiệp phải sử dụng một công nghệ cụ thể. Tuy nhiên, hệ thống phải bảo đảm thông tin truy xuất có sẵn, chính xác và được kiểm soát. Vì vậy, chuyển đổi số có thể trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp vận hành hệ thống hiệu quả hơn.

2. Văn hóa an toàn thực phẩm được chú trọng hơn

Quy trình tốt vẫn có thể thất bại nếu nhân viên không tuân thủ hoặc ngại báo cáo sai sót. Do đó, các chuỗi cung ứng hiện nay không chỉ quan tâm đến tài liệu mà còn đánh giá nhận thức, hành vi và mức độ tham gia của người lao động.

Doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “an toàn thực phẩm là công việc của QA” sang văn hóa trong đó mọi nhân sự đều hiểu vai trò của mình đối với sự an toàn của sản phẩm.

3. Rủi ro nhà cung cấp ngày càng phức tạp

Biến động nguyên liệu, thay đổi nguồn cung, gián đoạn logistics và tác động của khí hậu có thể làm phát sinh những mối nguy mới. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đánh giá nhà cung cấp dựa trên rủi ro thay vì chỉ kiểm tra giấy phép hoặc giá mua.

Việc triển khai chứng nhận ISO 22000 giúp tổ chức thiết lập quy trình lựa chọn, đánh giá, giám sát và đánh giá lại nhà cung cấp một cách có hệ thống.

4. An toàn thực phẩm gắn chặt hơn với khả năng chống chịu

Biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng đến nguồn nguyên liệu, chất lượng nước, điều kiện bảo quản, dịch hại và sự phát triển của vi sinh vật. Vì vậy, việc xem xét biến đổi khí hậu không nên dừng ở một dòng bổ sung trong tài liệu phân tích bối cảnh.

Doanh nghiệp cần đánh giá tác động cụ thể đến mối nguy an toàn thực phẩm, cơ sở hạ tầng, chuỗi lạnh, nguồn cung và kế hoạch ứng phó khẩn cấp.

ISO 22000 có phù hợp với doanh nghiệp vừa và nhỏ không?

ISO 22000 không chỉ dành cho các nhà máy lớn hoặc doanh nghiệp xuất khẩu. Tiêu chuẩn cho phép tổ chức xây dựng hệ thống phù hợp với quy mô, sản phẩm, quá trình và mức độ rủi ro của mình.

Một doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể triển khai ISO 22000 theo hướng tinh gọn bằng cách:

+ Xác định rõ phạm vi áp dụng.

+ Chuẩn hóa những quy trình thực sự cần thiết.

+ Tận dụng biểu mẫu và hệ thống đang có.

+ Tập trung nguồn lực vào các mối nguy đáng kể.

+ Tránh xây dựng quá nhiều hồ sơ không tạo ra giá trị.

+ Đào tạo nhân sự dựa trên công việc thực tế.

Mục tiêu của hệ thống không phải tạo ra một bộ tài liệu thật dày, mà là giúp doanh nghiệp kiểm soát an toàn thực phẩm một cách nhất quán và có bằng chứng.

Khi nào ISO 22000 có thể chưa đủ?

Tùy theo thị trường và yêu cầu của khách hàng, doanh nghiệp có thể cần đáp ứng thêm:

 Yêu cầu pháp luật về an toàn thực phẩm.

 Hồ sơ công bố hoặc đăng ký sản phẩm.

 Chỉ tiêu kiểm nghiệm.

 Quy định về nhãn hàng hóa.

 Yêu cầu HACCP.

 Chứng nhận FSSC 22000, BRCGS hoặc IFS.

 Tiêu chuẩn Halal, Kosher hoặc tiêu chuẩn chuyên ngành.

 Yêu cầu riêng của hệ thống bán lẻ và khách hàng quốc tế.

Do đó, trước khi lựa chọn chứng nhận, doanh nghiệp nên xác định rõ sản phẩm, khách hàng và thị trường mục tiêu. Điều này giúp tránh đầu tư vào một hệ thống không đáp ứng đầy đủ yêu cầu thương mại thực tế.

ISO 22000 – Không chỉ là chứng nhận, mà là năng lực tham gia chuỗi cung ứng

Trong thị trường thực phẩm, niềm tin không thể chỉ được xây dựng bằng quảng cáo. Doanh nghiệp cần chứng minh rằng an toàn thực phẩm được kiểm soát bằng một hệ thống có trách nhiệm, dữ liệu và khả năng cải tiến.

Chứng nhận ISO 22000 có thể giúp doanh nghiệp chuẩn hóa hoạt động, nâng cao uy tín và tạo nền tảng tiếp cận những khách hàng có yêu cầu cao. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của tiêu chuẩn không nằm ở chứng chỉ được treo trên tường, mà nằm ở khả năng kiểm soát mối nguy trong từng lô sản phẩm và từng mắt xích của chuỗi cung ứng.

Một “tấm hộ chiếu” chỉ thực sự có giá trị khi doanh nghiệp đủ năng lực cho hành trình phía sau.

Quý khách hàng có nhu cầu đăng ký chứng nhận/đào tạo ISO hoặc cần tư vấn lựa chọn tiêu chuẩn phù hợp, vui lòng liên hệ KMRA để được hỗ trợ và nhận báo giá chi tiết.

KMRA tư vấn quy trình chứng nhận, phạm vi đánh giá, thời gian thực hiện và chi phí phù hợp với quy mô, lĩnh vực hoạt động của từng doanh nghiệp.

CÔNG TY TNHH KMR VIỆT NAM

Trụ sở HCM:         ☎︎+84 28 3535 4350 | Zalo 0983 890 712 | support@kmra.vn

Chi nhánh Hà Nội:☎︎ Zalo 0966 177 712 | support@kmra.vn

KMRA ACADEMY:  ☎︎ Zalo 0982 704 713| cs002@kmra.vn